Żużel: od 2027 transfery nawet w play-off. Kluby z długami bez potwierdzeń

Polski żużel otwiera rynek zawodników na decydującą fazę sezonu. Od 2027 roku kluby PGE Ekstraligi i Metalkas 2. Ekstraligi będą mogły zgłaszać nowych żużlowców od kalendarzowej daty 14. rundy aż do końca rozgrywek, także w play-off, play-down i barażach. Ten sam regulamin zaostrza kurs wobec klubów z problemami finansowymi: zawodnik nie zostanie potwierdzony tam, gdzie zalega się z wypłatami.

Zmiany ogłosiła w czwartek 5 listopada Speedway Ekstraliga w dwóch komunikatach. Ich podstawą jest Regulamin Przynależności Klubowej w Sporcie Żużlowym na sezon 2027, opublikowany przez Polski Związek Motorowy. Sprawdziliśmy treść regulaminu, bo to jego zapisy, a nie nagłówki, decydują o tym, jak daleko sięga nowa swoboda. Sięga mniej daleko, niż mogłoby się wydawać.

Co dokładnie się zmienia

Najważniejsza nowość to czwarte śródroczne okienko transferowe. Według art. 213 regulaminu otwiera się ono po kalendarzowej dacie 14. rundy i obowiązuje do końca rozgrywek. Jak podkreśla liga w swoim komunikacie, obejmuje to również fazy play-off, play-down oraz baraże.

Skala zmiany jest wyraźna. W sezonie 2026 dodatkowe okienko po rundzie zasadniczej trwało, jak przypomina Speedway Ekstraliga, zaledwie pięć dni. Klub, którego lider odniósł kontuzję już po jego zamknięciu, nie mógł tą drogą uzupełnić składu. Teraz taka furtka ma pozostać otwarta do końca rozgrywek.

Regulamin zawiera też szczegół ważny przy deszczowym końcu rundy zasadniczej: mecze przełożone nie wpływają na termin rozpoczęcia okienek śródrocznych. Liczy się data z kalendarza, a nie moment faktycznego rozegrania spotkania. Dokładne terminy okienek śródrocznych na sezon 2027 opublikuje Główna Komisja Sportu Żużlowego (GKSŻ) w swoim komunikacie, po zatwierdzeniu kalendarzy poszczególnych klas rozgrywkowych.

Wszystkie okienka transferowe według regulaminu na 2027

Regulamin wymienia łącznie siedem terminów zgłaszania zawodników. Tak wyglądają w zestawieniu:

Okienko grudniowe nie jest nowością z tego tygodnia. Liga wprowadziła je rok temu, gdy podstawowe okienko przesunięto z dawnego terminu 1–15 listopada na 16–20 listopada. Nowy jest natomiast termin marcowy, który domyka system finansowych weryfikacji: pozwala znaleźć klub żużlowcowi, którego kontrakt upadł z powodu kłopotów pracodawcy.

Kogo można zgłosić, czyli gdzie kończy się swoboda

Nazwa „transfery do końca sezonu” jest nieco myląca. Art. 213 ust. 2 stanowi, że w okienkach śródrocznych można zgłaszać tylko zawodników, którzy nie mają ustalonej przynależności klubowej i w danym sezonie nie byli zgłoszeni do żadnych zawodów o mistrzostwo Polski i nagrody PZM w barwach jakiegokolwiek klubu.

Oznacza to, że w play-off nie da się po prostu sięgnąć po lidera rywala ani po żużlowca, który jeździł wiosną w innym polskim zespole. Pula dostępnych nazwisk ograniczy się zasadniczo do zawodników, którzy w tym roku nie byli zgłoszeni do polskich rozgrywek. Można zakładać, że w praktyce będą to przede wszystkim obcokrajowcy bez polskiego kontraktu.

Speedway Ekstraliga zaznacza, że od tej zasady przewidziano wyjątki. W tekście regulaminu dotyczą one między innymi:

• zawodników zgłoszonych wyłącznie do rozgrywek U24 Ekstraligi: ich zgłoszenie do pozostałych rozgrywek w tym samym klubie może odbywać się w każdym terminie, a w innym klubie tylko na zasadzie wypożyczenia, w terminie określonym w osobnym przepisie;
• adeptów, którzy po zdaniu egzaminu otrzymają licencję i stają się zawodnikami: tych można zgłosić w każdym terminie;
• zawodników zwolnionych w wyniku postępowania dotyczącego ważności, istnienia lub rozwiązania kontraktu: ci mogą trafić do nowego klubu najpóźniej do kalendarzowej daty ostatniej rundy części zasadniczej.

Dla pozostałych przypadków zwolnienia, jak zaznacza liga, obowiązują odrębne zasady zgłaszania w kolejnych okienkach. Trzeba też pamiętać o warunku dostępności: zgodnie z art. 216 Speedway Ekstraliga odmawia uruchomienia procedury potwierdzenia, jeśli zawodnik nie będzie dostępny dla klubu we wszystkich kalendarzowych i przełożonych terminach meczów ligowych przypadających na dni przeznaczone dla danej ligi. Dla kogoś związanego kontraktami za granicą może to być realna przeszkoda.

Drugi komunikat: kontrakt podpisany, zgody na starty brak

Równie istotna jest druga część pakietu, którą liga opisała pod hasłem finansów pod lupą. Art. 216 ust. 16 stanowi, że zawodnik może nie zostać potwierdzony do klubu, którego przychody lub sytuacja finansowo-ekonomiczna wskazują na możliwe zagrożenie w realizacji warunków finansowych kontraktu.

Speedway Ekstraliga wyjaśnia to wprost: „Wystarczającą przesłanką do odmowy potwierdzenia zawodnika może być uzasadnione zagrożenie, że klub nie będzie w stanie zrealizować warunków finansowych podpisanej umowy (brak pokrycia w planowanym budżecie na nowy sezon)”. Sam podpis pod kontraktem przestaje więc wystarczać, skoro budżet klubu musi tę umowę realnie pokrywać.

Ust. 17 tego samego artykułu jest jeszcze ostrzejszy, bo nie zostawia pola do oceny: zawodnik nie będzie potwierdzony do klubu, który posiada nieuregulowane, wymagalne należności wobec zawodników, sztabu szkoleniowego lub osób urzędowych PZM. Różnica w brzmieniu ma znaczenie. Przy ryzyku finansowym regulamin mówi „może nie zostać”, przy wymagalnych długach już „nie będzie”.

Co dzieje się z zawodnikiem

Regulamin rozstrzyga też los żużlowca, który znalazł się między klubem a zakazem. Po odmowie potwierdzenia na podstawie ust. 16 strony mogą rozwiązać kontrakt oświadczeniem przesłanym do podmiotu zarządzającego. Jeśli tego nie zrobią, umowa zostaje rozwiązana z chwilą podjęcia decyzji przez ten podmiot albo przez Zespół ds. Licencji Ligowych. Dokładnie dla takich zawodników przeznaczone jest nowe okienko 1–7 marca.

Kary za umowy poboczne

Art. 216 ust. 18 uderza w praktykę dzielenia wynagrodzenia na umowy z podmiotami trzecimi. Zawodnik, który zawrze takie porozumienie, nie zostanie potwierdzony do startów w polskiej lidze na kolejny sezon. Przy drugim naruszeniu straci to prawo na dwa kolejne sezony, a przy trzecim i każdym następnym na trzy. Art. 226 zakazuje też gwarantowania lub poręczania takich umów przez klub.

Skąd te zmiany: rok ostrzejszych licencji

Listopadowe przepisy są kolejnym krokiem kursu, który PZM obrał jesienią 2025 roku. Wtedy nowy regulamin licencyjny odwrócił dotychczasową kolejność: najpierw weryfikacja finansów, dopiero potem kontrakty. Ryszard Kowalski, wiceprezes Ekstraligi Żużlowej i członek Zespołu Licencyjnego PZM, tłumaczył to wówczas w materiale ligi: „Nie chcemy, aby przywilej tworzenia składów, w sensie formalnym, spotykał dłużników”. Dodawał też: „Spojrzymy na całość finansów klubu, a nie na ich wycinek, jak dotychczas”.

Tegoroczna jesień pokazała, dlaczego ten temat nie schodzi z agendy. Sprzedaż akcji Stelmet Falubazu Zielona Góra finalizowano pod presją zbliżającego się procesu licencyjnego, a klub musiał zamknąć sprawę zaległości wobec zawodników. Równolegle liga przygotowywała konkurs na dziką kartę, czyli zasady obsadzenia miejsca po klubie, który straciłby licencję.

Na początek listopada przypadają zresztą najważniejsze daty tego procesu. Jak przypomniały w ubiegłym tygodniu WP SportoweFakty, do 31 października kluby obu lig miały uregulować zobowiązania wobec zawodników i pracowników. Raport biegłego rewidenta musi trafić do Ekstraligi Żużlowej najpóźniej 6 listopada, a decyzje rekomendacyjne zapadną do 10 listopada. To one przesądzą, kto wejdzie do podstawowego okienka, a kto będzie musiał czekać do końca grudnia.

Co to znaczy dla klubów i kibiców

Pierwszy efekt jest czysto sportowy. Końcówka sezonu żużlowego potrafi przetrzebić skład w jeden wieczór. Dobrze pokazał to wrześniowy rewanż o utrzymanie między Gezet Stalą Gorzów a Krono-Plast Włókniarzem Częstochowa, gdy Oskar Paluch i Adam Bednar opuścili stadion w karetkach na dziewięć dni przed barażem. Regulamin na 2027 nie gwarantuje, że w takiej sytuacji klub znajdzie godnego zastępcę, ale przynajmniej nie zamyka mu tej drogi kalendarzem.

Drugi efekt dotyczy rynku. Zawodnik bez polskiego kontraktu, dla którego krótkie okienko po rundzie zasadniczej było ostatnią szansą na jazdę w Polsce w danym roku, zyskuje więcej czasu. Można się spodziewać, że część menedżerów potraktuje to jako argument, ale na razie to tylko przypuszczenie: dopiero pierwszy sezon pokaże, ilu takich żużlowców w ogóle będzie dostępnych i czy zdążą dopełnić formalności.

Trzeci efekt jest finansowy i to on może okazać się najgłośniejszy. Portal PoBandzie pyta w nagłówku, czy na rynku transferowym pojawią się wolne gwiazdy, i dodaje, że czas pokaże, czy niebawem będą pierwsze ofiary nowego regulaminu. W materiałach, do których dotarliśmy, nie ma informacji o konkretnym przypadku takiej odmowy na sezon 2027, więc na razie to tylko scenariusz.

Przepis otwiera też pytanie, które pozostaje bez odpowiedzi: jak szczegółowo oceniany będzie „planowany budżet” klubu i kto oraz na jakiej podstawie uzna go za niewystarczający. Komunikaty ligi nie podają tu liczbowych progów. Otwarte pozostaje również, czy wydłużone okienko nie skłoni części klubów do trzymania rezerwy budżetowej na końcówkę sezonu, zamiast inwestowania jej w skład budowany jesienią.

Pozostałe zmiany na sezon 2027

Czwartkowe komunikaty uzupełniają serię regulaminowych zapowiedzi z ostatnich dni. Na liście są już:

• Numery 8 i 16 wyłącznie dla polskich juniorów do 21. roku życia, przy czym pozycje te nie będą obowiązkowo obsadzane.
• Koniec rezerwy zwykłej za zawodnika wykluczonego za dotknięcie taśmy. Dotąd, w określonych przypadkach, żużlowca z numerem 1–5 lub 9–13 mógł zastąpić zawodnik z numerem 6–7 lub 14–15.
• Rezerwa po upadku na pierwszym łuku. Gdy sędzia nie wskaże winnego i dopuści wszystkich do powtórki, a uczestnik zdarzenia nie będzie zdolny do jazdy do końca zawodów, drużyna będzie mogła zastosować rezerwę, ale tylko z udziałem zawodnika z numerem 8 lub 16.

Podobne korekty dotyczą też Krajowej Ligi Żużlowej, a według WP SportoweFakty kolejne zmiany w tej klasie rozgrywkowej mają zostać przedstawione w najbliższych dniach.

Opinie i reakcje

Same komunikaty Speedway Ekstraligi nie zawierają głosów klubów, a pierwsze relacje mediów ograniczają się do przedstawienia przepisów. Serwis Speedwaynews określił nowe okienka jako duże ułatwienie dla klubów, Przegląd Sportowy akcentuje łatwiejsze reagowanie na kontuzje, a PoBandzie pisze o zaostrzeniu przepisów. WP SportoweFakty pytają wprost w nagłówku, czy to koniec z pobłażaniem. Te dwa odczytania nie są sprzeczne, bo pakiet jednocześnie poluzowuje kalendarz i zaostrza kontrolę nad pieniędzmi.

Z regulaminowym kierunkiem współgra głos przewodniczącego GKSŻ Ireneusza Igielskiego, cytowany przez WP SportoweFakty za portalem polskizuzel.pl. O przepisie dotyczącym polskiego zawodnika do lat 21 pod numerami 8 i 16 mówi on: „To świetny krok w kierunku rozwoju młodych talentów”. Szerszy kontekst finansowy wnosi Richard Coleman, właściciel klubu w lidze brytyjskiej. W rozmowie opublikowanej przez Speedway Ekstraligę ostrzega: „Nie ma sensu, żeby pieniądze po prostu uciekały na zawodników”.

Co dalej: najbliższe terminy

• 6 listopada: ostateczny termin dostarczenia raportów biegłego rewidenta do Ekstraligi Żużlowej.
• Do 10 listopada: decyzje rekomendacyjne dla klubów.
• 16–20 listopada: podstawowe okienko transferowe.
• Do 14 grudnia: decyzje licencyjne na sezon 2027.
• Do 22 grudnia: rozpatrzenie odwołań od decyzji licencyjnych.
• 22–31 grudnia: okienko uzupełniające I dla klubów objętych rekomendacjami.
• 1–7 marca 2027: nowe okienko uzupełniające II.
• Po zatwierdzeniu kalendarzy: komunikat GKSŻ z datami okienek śródrocznych, w tym początkiem czwartego okienka.

Warto odnotować, że samo złożenie odwołania nie znosi zakazu zgłaszania zawodników w okienku podstawowym, co wprost zapisano w art. 215 ust. 8. Klub z negatywną rekomendacją nie kupi więc sobie w ten sposób czasu na rynku transferowym.

FAQ